Weergave

Op de plaats waar de organist aan de speeltafel zit nemen de microfoons de klanken op. Bij het Hauptwerkorgel moeten de luidsprekers op dezelfde plaats de klanken weergeven. Dus op korte afstand aan weerszijden van de organist. De kwaliteitseisen die gelden voor de audioweergave zijn hier niet van toepassing. Actieve luidsprekers van goede kwaliteit voldoen uitstekend.

Door de lagere luidsterkte die voor hoge tonen een ander effect hebben dan voor lage tonen moeten de klanken worden aangepast. Met deze aanpassing worden gelijk de afwijkingen in de luidsprekers gecompenseerd. Daarom geven dure luidsprekers met hoge hifi-specificaties geen betere weergave dan luidsprekers van goede kwaliteit in het midden segment.

Het intoneren is een dwingende eis omdat de luidsprekers een deel van de intonatie vormen. Zo ontstaat de unieke mogelijkheid om alle afwijkingen in de luidsprekers te corrigeren.
De combinatie samples en luidsprekers vormen dan een onverbrekelijke eenheid. Wel heeft het zin om luidsprekers van goede kwaliteit te kiezen. Bij goed aangepaste samples komen de klanken nauwkeurig overeen met de klanken uit pijpen.                               

Koptelefoon

Hoewel het beluisteren van een Hauptwerk orgel met een koptelefoon een redelijke weergave van de klanken geeft, is er een grote kans op gehoorschade. Dit is gebleken uit onderzoek van de Erasmus Universiteit van Rotterdam en de Katholieke Universiteit van Leuven. Een groot volume dicht bij het oor waargenomen veroorzaakt een blijvende gehoorschade; een lager volume maar over een langere tijd beluisterd heeft hetzelfde effect. Daarom is het luisteren met twee luidsprekers op oorhoogte de enige optie.
De gehoorschade kan optreden in de vorm van het slechter waarnemen van bepaalde toongebieden, maar vaker nog treedt Tinnitus (oorsuizen) op. In alle gevallen is gehoorschade niet te genezen.

Om klanken te kunnen beoordelen moet deze worden beluisterd in verhouding tot de omgeving. Vergelijk het met een schilder die niet genoeg heeft aan een licht op zijn onderwerp en een licht op het doek. De hele omgeving moet helder verlicht zijn om kleuren en lichtcontrasten te beoordelen.

Ook klanken moeten in een liefst grote ruimte worden beoordeeld. Bij beluisteren met een koptelefoon ontbreekt de maatstaf. In het audiolab van Philips in Waalre heb ik daar experimenten mee ondernomen en zijn het bewezen feiten. De samples van Organ Art Media worden door Helmut Maier met een koptelefoon beluisterd en hij raadt dringend aan om ze op een Hauptwerkorgel ook met een koptelefoon te beluisteren. Dat is ook de reden dat ik deze sample sets heb afgeschreven en niet op Hauptwerk 5 heb overgezet. De kwaliteit is ver beneden de norm.

  Deutsch
   English
v
Convolutiegalm
De sample sets die in Hauptwerk 4 reeds aanwezig waren zullen na de upgrade naar Hauptwerk 5 nog niet beter klinken. De nieuwe mogelijkheden die Hauptwerk 5 biedt moeten eerst worden geactiveerd.
De grootste verandering is de convolutiegalm die vrij eenvoudig kan worden gebruikt. Daarna is het een geheel ander orgel geworden. De akoestiek is zo realistisch, dat het klinkt alsof het Hauptwerkorgel nu in de kerk staat, waar de convolutiegalm is opgenomen.

Het is niet te vergelijken met de oude toestand toen WET samples voor de akoestiek moesten zorgen. De klanken van elke set lijken van een nieuw orgel te komen en het is een feest om alle oude sample sets te beluisteren.
Klanken van een Hauptwerkorgel

De klanken van Hauptwerk zijn echte pijpklanken die in de kerk met alle karakteristiek eigenschappen in de samples zijn vastgelegd. Elke sample is een langdurige opname die voldoende is om de fluctuaties van de tonen te op te slaan. Het Hauptwerkorgel kan deze klanken met luidsprekers weergeven zonder dat er enig verschil is te horen met de klanken van de pijpen. Echter alleen als er consequent aan strikte voorwaarden wordt voldaan.

De pijptonen moet op korte afstand van de pijpen worden opgenomen. Zo kunnen alle eigenschappen van de pijptoon vast te leggen. De toon van een pijp begint met de articulatie en bouwt dan op naar de volle toon. Deze toon is niet constant maar fluctueert en brengt de omgevende lucht in resonantie. Dit zijn kenmerkende eigenschappen van pijpen die een organist aan de speeltafel in de kerk hoort en die hij thuis net zo wil horen van zijn Hauptwerkorgel.

Omdat de klanken op grotere afstand door de galm van de ruimte worden verdoezeld moeten de microfoons dicht bij de pijpen staan. Het eindigen van de toon gebeurt op een specifieke manier. Dit hele proces wordt door microfoons opgenomen en is als een sample in een digitaal geheugen opgeslagen.
Korte, staccato gespeelde toontjes op dezelfde toets laten de articulatie anders klinken dan legato gespeelde tonen en daarom worden meerdere opnames achter elkaar gemaakt. Op het moment dat de toets wordt losgelaten schakelt het orgel over op de nagalm in de akoestiek van de kerk die ook in de sample is opgenomen. De sample maker zorgt in de nabewerking dat het overschakelen onhoorbaar gebeurt.

start
martini
hauptwerk
nagalm
intonatie
samplesets
orgels in mijn huis
boekenhw
schnitger
casavant
bader
klapmeyer
serassi
hinsz
ibach
holzhey
contact met John Boersma
tafelpositief
boeken over orgebouw
betellen van boeken
metalen pijp maken
prestant
holpijp
mini
linkedsites
Hauptwerk 5

Milan Digital Organ heeft eind 2019 Hauptwerk 5 geïntroduceerd als het nieuwe stuurprogramma voor Hauptwerkorgels en dat betekende het einde van Hauptwerk 4. Organisten moeten nu beslissen of zij hun orgel willen upgraden naar de nieuwe versie. Het is een vrije keuze want met Hauptwerk 4 zal het orgel gewoon blijven werken. Echter, het installeren van nieuwe sample sets en vooral het toepassen van de nieuwe mogelijkheden is dan uitgesloten. Ook de meest waardevolle verbetering: de convolutiegalm, zie hier

Hoewel sample sets door een licentie waren beveiligd tegen illegaal kopiëren, slaagden hackers er toch in deze licentie te kraken. Dat is het bestelen van de sample makers die lang aan het maken van een goede sample set hebben gewerkt. Daarom heeft MDA de sets nu beveiligd met het iLok-systeem in Hauptwerk 5.De iLok bestaat uit USB-stick, waarin de licenties van de sample sets in zijn opgeslagen.

Hauptwerk 5 heeft nieuwe waardevolle eigenschappen om de klanken naar ieders voorkeur beter te laten klinken. Een orgel is nu eenmaal een muziekinstrument met ver uiteenlopende vormen, daarom is het goed dat het aan verschillende voorkeuren kan worden aangepast. Het programma heeft zoveel mogelijkheden, dat geen enkele wens onvervuld hoeft te blijven. De weergave kan met twee kanalen, maar wie een zeer uitgebreide surround wenst kan kiezen voor vier, zes of acht kanalen. De uitgebreide mogelijkheden om de klanken te beïnvloeden maakt een zeer verfijnde intonatie mogelijk. Het intoneren is gemakkelijker uit te voeren dan bij Hauptwerk 4, dat zullen veel organisten waarderen.

De akoestiek van een kerk kan met met convolutiegalm volledig naar de huiskamer worden overgedragen. Het zeer geavanceerde systeem kan van de akoestiek van een kathedraal een digitale kopie maken en dan klinkt het Hauptwerkorgel alsof het naar die kathedraal is verplaatst. Convolutiegalm was al enige jaren te koop bij een audiobedrijf, maar door de zeer hoge prijs werd het niet gekocht door gebruikers van Hauptwerk. Echter, nu convolutiegalm in Hauptwerk 5 is opgenomen is het een goede reden voor een upgrade. Dan pas klinken de sample sets van Hauptwerk 4 echt als kerkorgels.

Een groot aantal sample sets die ik voor Hauptwerk 4 had geïntoneerd, heb ik nu van convolutiegalm voorzien en het resultaat overtreft elke vorm van akoestiek die ik met WET samples of met de Lexicon MX300 heb uitgeprobeerd. Alsof de sample sets zijn vernieuwd. Hauptwerk 5 wordt met 18 galmen geleverd, maar Sonus Paradisi biedt ook nog een uitgebreide keuze aan galmen van kleine kerken tot kathedralen. Vaak van kerken waar al een sample set van het orgel was gemaakt.

De nieuwe mogelijkheden die Hauptwerk 5 biedt heeft Jiri Zurek van Sonus Paradisi volledig gebruikt bij het opnemen van de klanken van het Martini-orgel. Zijn doel was dat de eerste sample set voor Hauptwerk 5 ook de beste set moest worden die er ooit was gemaakt. Ik ken de klanken van dit orgel goed en ik ben bij elk register weer verbaasd, dat de samples alle eigenschappen zo natuurgetrouw overbrengen. De aanspraak van de pijp is het belangrijkste deel van de klank en die is gedetailleerd in de samples vastgelegd. De pijpen zijn geïntoneerd op de akoestiek van de Martinikerk en met deze akoestiek als convolutiegalm klinken ze volmaakt in de huiskamer.

De organist van de Martinikerk, Sietze de Vries heeft elke sample beoordeeld, elke klank die hij van zijn orgel kende, moest overeenkomen met de klank van de sample. De emotionele waarde van de klank die de organist in de kerk ondervindt, komt ook tot uiting bij het spelen in de huiskamer. Het zal niet vaak eerder zijn voorgekomen dat de man die het orgel het beste kent betrokken werd bij het voltooien van de samples. De klanken zijn perfect in de samples opgeslagen.

Voorafgaand aan de datum dat de sample set verkrijgbaar was heeft Sietze de Vries bij Noorlander demonstraties gegeven met de proefversie, waardoor een aantal organisten reeds kennis konden maken met de bijzondere klanken van dit orgel.

Ik ken de klanken van dit orgel zoals het in de Martinikerk klinkt en ik vond het verrassend deze in mijn huiskamer net zo te horen. De convolutiegalm van de Martinikerk maakt het heel realistisch. Elke nuance van de pijpklank is duidelijk te horen en hiermee overtreft de sample set van het Martini-orgel elke sample set.