Proportioneel verminderen

De klanken die in de sample set zijn opgeslagen geven de klanken weer zoals ze in de kerk klonken. Om ze in de huiskamer te kunnen gebruiken is het niet voldoende om het totale volume in één keer te verkleinen. Het moet proportioneel vermindeen. Luide klanken zoals tongwerken moeten veel meer worden verzwakt dan de zachte intieme klanken van een Viola. De sample bevat de klank zoals deze in de kerk heeft geklonken. Door intonatie wordt de klank aan de huiskamer aangepast. Samples intoneren is absoluut noodzakelijk

De meeste bespelers van een Hauptwerk orgel hebben een te groot vertrouwen in de sample maker en denken dat deze de klanken al met elkaar in evenwicht heeft gebracht. Dat is een onmogelijke taak voor de sample bewerker die de nieuwe omgeving van de klanken niet kent. Elke ruimte heeft een eigen invloed op de klank, parketvloer of tapijt, gordijnen of luxaflex zijn grote vlakken. Ze beïnvloeden zowel de reflectie als de absorptie van de klanken. De organist moet de samples zelf intoneren zodat een toon uit de luidspreker overeenkomt met een toon uit de pijp.

Intonatie reproduceert het origineel

Per toets (per klank) zijn er 15 mogelijkheden om deze klank naar eigen inzicht te intoneren. In mijn orgel staat vrijwel geen enkele sample nog op de oorspronkelijke waarde en de klank komt volledig overeen met het origineel, wat uitsluitend aan de intonatie is te danken. Het is noodzakelijk om alle mogelijkheden tot intoneren helemaal te benutten. Bij veel sample sets heb ik de kerk bezocht waar het originele orgel staat om vast te stellen, dat het zo goed mogelijk in mijn kamer is gereproduceerd.

Koptelefoon

Hoewel het beluisteren van een Hauptwerk orgel met een koptelefoon een goede weergave van de klanken geeft, is er een grote kans op gehoorschade. Dit is gebleken uit onderzoek van de Erasmus Universiteit van Rotterdam en de Katholieke Universiteit van Leuven. Een groot volume dicht bij het oor waargenomen veroorzaakt een blijvende gehoorschade; een lager volume maar over een langere tijd beluisterd heeft hetzelfde effect. Daarom is het luisteren met twee luidsprekers op oorhoogte de beste optie.
De gehoorschade kan optreden in de vorm van het slechter waarnemen van bepaalde toongebieden, maar vaker nog treedt Tinnitus (oorsuizen) op. In alle gevallen is gehoorschade niet te genezen.

Luidsprekers

De kwaliteitseisen die gelden voor de weergave van CDs zijn hier niet van toepassing. Voor een CD opmame spelen alle instrumenten tegelijkertijd en worden alle klanken in de juiste verhoudingen opgeslagen. Hifi installaties moeten alle tonen over een breed frequentiegebied gelijkmatig weer te geven.

Klanken van een orgel worden per pijp opgenomen en stuk voor stuk in samples vastgelegd. De luide klanken in een kerk moeten op een veel lager niveau in huis worden weergegeven. Op dat lagere niveau zijn de verhoudingen tussen de klanken anders. Het is voor een sample bewerker niet mogelijk een inschatting te maken die in elke huiskamer dezelfde klankindruk maakt. Hauptwerk geeft daarom de mogelijkheid om elke toon, zelfs een deel van een toon, apart te kunnen instellen. Door de klanken te intoneren worden ze afgestemd op de luidsprekers en op de omgeving.

Het intoneren is een dwingende eis omdat de luidsprekers een deel van de intonatie vormen.
Zo ontstaat de unieke mogelijkheid om alle afwijkingen in de luidsprekers te corrigeren.
De combinatie samples en luidsprekers vormen dan een onverbrekelijke eenheid. Wel heeft het zin om luidsprekers van goede kwaliteit te kiezen.
Bij goed aangepaste samples komen de klanken nauwkeurig overeen met de klanken uit pijpen.

 

Werking van een Hauptwerk orgel

De samples zijn opgeslagen in een computer die met de klavieren is verbonden. Door een toets in te drukken gaat de klank via een audioversterker naar de luidspreker en zal de toon die is vastgelegd klinken op dezelfde wijze als de pijp dat in de kerk heeft gedaan.

Dit duurt zolang de toets blijft ingedrukt en omdat er van elke toon rond de acht tot vijftien seconden zijn vastgelegd is dat ruim voldoende voor het afspelen van een toon. Bij een eventueel langer durende toon wordt de sample in een lus afgespeeld.

Bij het loslaten van de toets wordt onmiddellijk naar het einde van de toon geschakeld. De karakteristieke manier waarmee de pijp een toon beëindigt, is in het geheugen opgeslagen en wordt hoorbaar bij het loslaten van de toets. Kort of lang indrukken van een toets laat de pijpen anders klinken, dat is ook op een Hauptwerk orgel te horen.

auf Deutsch

in English
v
Waaruit bestaat een Hauptwerk-orgel?

1. Computer
– krachtige computer met het Hauptwerk programma
2. Digitaal-Analoog Converter – vaak geluidskaart genoemd
3. Touchscreen – een of twee schermen om te registreren
4. Speeltafel – twee of meer klavieren plus een pedaalklavier.
5. Audiosysteem – de versterkers en de luidsprekers
Gebruik nooit een ARC of DIRAC-systeem

Soms maakt iemand voor een Hauptwerkorgel gebruik van een Advanced Room Correction om de afwijkingen van de kamer te compenseren. De kamer wordt gemeten door een van laag naar hoog gaande toon te produceren en de weergave met een microfoon op te nemen. Door akoestische afwijkingen van de kamer worden niet alle tonen gelijkmatig weergegeven. De gemeten afwijking wordt tegengesteld naar de versterker gestuurd om zo een compensatie te bereiken.

Proportioneel verkleinen

De mensen die een ARC-systeem gebruiken zien het als een gemakkelijke methode om de samples automatisch te intoneren. Maar een ARC heeft niets met intoneren te maken. Intoneren is nodig om de articulatie van de toon hoorbaar te maken, want als de afstand tussen microfoon en pijp te groot was, is deze te zwak vastgelegd.

Met het intoneren wordt de articulatie naar voren gehaald en dat kan uitsluitend met de Transient en Booster Equalizers. Foto's hiervan heb ik in mijn boeken opgenomen. Het zijn correcties van de samples en kunnen veelal ongewijzigd op elk Hauptwerkorgel worden overgenomen. De huiselijke omgeving is hier niet van invloed. Waar reflecties of dempingen van de omgeving de klanken wel beïnvloeden kan dat wordt aangepast met de Brightness en de Amplitude regelschuiven.

Aan het beter weergeven van de articulatie en of de helderheid van de klanken verandert een ARC-systeem helemaal niets, het kan slechts het verloop van de Amplitudes vlakker maken. Een pijporgel heeft echter geen vlakke karakteristiek, dat is juist de charme van de pijpklanken. Het zijn allemaal aparte muziekinstrumenten die samenklinken als in een koor, waar ook niet 30 keer dezelfde stem is te horen. De klanken moeten wel harmoniëren, maar individuele verschillen blijven hoorbaar. Het creatieve oordeel van een mens is hier bepalend, een automaat kan dat niet. Door de samples te intoneren wordt de grote dynamiek van de kerk proportioneel verkleind naar de dynamische verschillen die een huiskamer kan verdragen.

Hauptwerk klinkt als een pijporgel

Van een pijporgel wordt elke toon apart opgenomen en als sample in het geheugen vastgelegd. Voor de organist is het belangrijk dat hij bij het bespelen van het Hauptwerkorgel niet alleen de klank maar vooral de articulatie hoort, dat is het accent waarmee de toon begint. Korte, snel achter elkaar gespeelde toontjes op dezelfde toets laten de pijp anders klinken dan lang aangehouden tonen. Dat verschil is in de sample opgeslagen.

Door de akoestiek van de ruimte brengen de tonen de omgevende lucht in resonantie, waardoor deze na het loslaten van de toets nog enige tijd naklinken. Deze naklank moet eveneen in de sample zijn opgeslagen, eventueel in een tweede tegelijkertijd opgenomen sample. Alle samples tezamen zitten in een digitale geheugenbank, de sample set. De klavieren van het orgel zijn verbonden met de Hauptwerkcomputer, die de gespeelde tonen via een digitaal-analoog omzetter naar het het audiodeel van het orgel stuurt
.

Een sample is een pijpklank in een geheugen

Door de specifieke manier waarmee orgelpijpen de klanken vormen hebben ze een uniek karakter. De inslingerverschijnselen waarmee de toon begint, de fluctuaties in de toon en de typerende manier waarmee de toon eindigt, vormen samen de karakteristieke eigenschappen van de toon uit een orgelpijp. Organisten die met deze klanken willen musiceren, verwachten deze in de samples te horen. De toon die uit een luidspreker komt moet identiek zijn aan de toon uit een orgelpijp.

start
hauptwerk
intonatie
haupthuis
mini
tafelpositief
praktijkboek
samplesets
schnitger
bader
holzhey
trostorgel
kiedrich
marcussen
contact met John Boersma
orgels in mijn huis
nagalm
metalen pijp maken
boeken over orgebouw
betellen van boeken
kroniek van een orgelbouwer
prestant
holpijp
tongwerk
constructies
GdO Arbeitskreis Hausorgel
linkedsites