Weergave

Op de plaats waar de organist aan de speeltafel zit nemen de microfoons de klanken op. Bij het Hauptwerkorgel moeten de luidsprekers op dezelfde plaats de klanken weergeven. Dus op korte afstand aan weerszijden van de organist. De kwaliteitseisen die gelden voor de audioweergave zijn hier niet van toepassing. Actieve luidsprekers van goede kwaliteit voldoen uitstekend.

Door de lagere luidsterkte die voor hoge tonen een ander effect hebben dan voor lage tonen moeten de klanken worden aangepast. Met deze aanpassing worden gelijk de afwijkingen in de luidsprekers gecompenseerd. Daarom geven dure luidsprekers met hoge hifi-specificaties geen betere weergave dan luidsprekers van goede kwaliteit in het midden segment.

Het intoneren is een dwingende eis omdat de luidsprekers een deel van de intonatie vormen. Zo ontstaat de unieke mogelijkheid om alle afwijkingen in de luidsprekers te corrigeren.
De combinatie samples en luidsprekers vormen dan een onverbrekelijke eenheid. Wel heeft het zin om luidsprekers van goede kwaliteit te kiezen. Bij goed aangepaste samples komen de klanken nauwkeurig overeen met de klanken uit pijpen.                               

Koptelefoon

Hoewel het beluisteren van een Hauptwerk orgel met een koptelefoon een redelijke weergave van de klanken geeft, is er een grote kans op gehoorschade. Dit is gebleken uit onderzoek van de Erasmus Universiteit van Rotterdam en de Katholieke Universiteit van Leuven. Een groot volume dicht bij het oor waargenomen veroorzaakt een blijvende gehoorschade; een lager volume maar over een langere tijd beluisterd heeft hetzelfde effect. Daarom is het luisteren met twee luidsprekers op oorhoogte de enige optie.
De gehoorschade kan optreden in de vorm van het slechter waarnemen van bepaalde toongebieden, maar vaker nog treedt Tinnitus (oorsuizen) op. In alle gevallen is gehoorschade niet te genezen.

Om klanken te kunnen beoordelen moet deze worden beluisterd in verhouding tot de omgeving. Vergelijk het met een schilder die niet genoeg heeft aan een licht op zijn onderwerp en een licht op het doek. De hele omgeving moet helder verlicht zijn om kleuren en lichtcontrasten te beoordelen.

Ook klanken moeten in een liefst grote ruimte worden beoordeeld. Bij beluisteren met een koptelefoon ontbreekt de maatstaf. In het audiolab van Philips in Waalre heb ik daar experimenten mee ondernomen en zijn het bewezen feiten.
De samples van Organ Art Media worden door Helmut Maier met een koptelefoon beluisterd en hij raadt dringend aan om ze op een Hauptwerkorgel ook met een koptelefoon te beluisteren. Dat is ook de reden dat ik zijn sample sets heb afgeschreven en niet op Hauptwerk 5 heb overgezet. De kwaliteit is ver beneden de norm.

  Deutsch
   English
v
Convolutiegalm

De sample sets die in Hauptwerk 4 reeds aanwezig waren, kunnen na de upgrade naar Hauptwerk 5 beter klinken door de convolutiegalm te gebruiken. Daarna klinken alle sample sets veel realistischer. Het Hauptwerkorgel is een helemaal nieuw orgel geworden. De akoestiek is zo realistisch, dat het klinkt alsof het Hauptwerkorgel nu in de kerk staat, waar de convolutiegalm is opgenomen.

Het is niet te vergelijken met de oude toestand toen WET samples voor de akoestiek moesten zorgen. Een Lexicon MX300 was al een verbetering maar overgelijkbaar beter klinkt de convolutiegalm. In akkoorden tellen de reflecties in de akoestiek op bij pijpklanken en dat vergroot de draagkracht. Dat effect is er niet wanneer WET samples voor de akoestiek zorgen. Het is een feest om alle oude sample sets te beluisteren.
Klanken in Hauptwerk 5

Klankontwerp
Het ontwerpen van pijporgels heb ik gedurende een groot deel van mijn leven gedaan. Het begint met het bedenken van de klank van een register en het berekenen van de mensuren voor de pijpen die deze klanken produceren. Vervolgens snij ik het metaal en soldeer de delen aan elkaar. Daarna ga ik de pijpen stuk voor stuk intoneren om de klank te maken die ik mij bij het ontwerpen van het register had voorgesteld.

Droge klank
           
In de werkplaats is geen akoestiek, ik hoor de klank zonder nagalm. De akoestiek hoor ik pas wanneer ik in de kerk aan de speeltafel zit. Daar hoor ik de pijpen op korte afstand en op dezelfde plaats hoor ik de reflecties van de klanken tegen de muren, zuilen en het plafond. Zo klinkt een pijporgel in de akoestiek van de kerk.

Van een sample set van een Hauptwerkorgel verwacht ik dezelfde klanken. Het zijn samples van pijpen en die kunnen gelijkwaardig aan een pijporgel klinken als aan enkele voorwaarden wordt voldaan. De sample moet op korte afstand van de pijpen zijn opgenomen, zodat alle eigenschappen van het aanspreken van de pijpen goed hoorbaar zijn. In de sample is enkel de klank vastgelegd, zonder de akoestiek van de kerk; het is een DRY sample. In de samples die op grote afstand zijn opgenomen is de akoestiek wel vastgelegd, maar ook de orgelklank. Dat heet een WET sample en het beluisteren daarvan klinkt, alsof het orgel ver van de organist is verwijderd.
Dat is in tegenstelling met de kerk, waar zowel de orgelklank als de akoestiek op korte afstand van de organist wordt waargenomen.

Het zijn de kenmerkende eigenschappen van de pijpen die ik aan de speeltafel in de kerk hoor en die ik thuis exact zo wil horen van mijn Hauptwerkorgel.

Matig spelende organisten vinden het een bezwaar dat elke fout goed hoorbaar is. Ze spelen liever met een afstandelijke weergave met veel nagalm. Echter, een goede organist wil zijn gevoel in klanken uitdrukken en zou het liefst rechtstreeks op de ventielen spelen. Bij voorkeur speel ik improviserend, waarbij elke toon leidt naar een volgende toon. Om melodieën te kunnen maken moet ik de tonen onmiddellijk kunnen horen.

Convolutiegalm
Hauptwerk 5 heeft convolutiegalm mogelijk gemaakt en dat is een echte reproductie van de akoestiek in de kerk. Hauptwerk 5 biedt ook de mogelijkheid van veel kanalen. Wie daarvan gebruik wil maken mag daarvoor kiezen, maar ik wil slechts twee kanalen in stereo met de droge klank horen, zoals ik die ken van de pijpen. Er is geen betere manier om het kerkorgel in de huiskamer weer te geven dan een directe weergave van de droge klank samen met de akoestiek van de convolutiegalm. Elke toevoeging vermindert het realistische gevoel van het bespelen van het kerkorgel.

Rear
Rear wijs ik af omdat het klanken zijn die achter in de kerk zijn opgenomen. Een organist aan de speeltafel kan die nooit horen en daarom is geen reden om ze in de huiskamer weer te geven. Rear is een deel van surroundweergave, klanken die rondom worden geproduceerd, maar de orgelklanken komen slechts uit één richting. De reflecties van de akoestiek komen wel van meerdere kanten maar dat wordt door de convolutiegalm beter weergegeven dan door een aantal WET-kanalen.

start
hauptwerk
martini
nagalm
intonatie
samplesets
schnitger
bader
klapmeyer
casavant
holzhey
serassi
hinsz
ibach
boekenhw
orgels in mijn huis
contact met John Boersma
tafelpositief
boeken over orgebouw
betellen van boeken
metalen pijp maken
prestant
holpijp
mini
linkedsites
Hauptwerk 5

Hauptwerk 5 werd eind 2019 geïntroduceerd als het nieuwe stuurprogramma voor Hauptwerkorgels. Organisten moeten nu beslissen of zij Hauptwerk 4 willen upgraden naar Hauptwerk 5. Met Hauptwerk 4 zal het orgel wel blijven werken, maar nieuwe sample sets kunnen niet worden geïnstalleerd. Ook het toepassen van de nieuwe mogelijkheden is dan uitgesloten met als de meest waardevolle verbetering: de convolutiegalm, zie hier

Hackers slaagden er in de licenties te kraken, daarom zijn de sets nu beveiligd met het iLok-systeem. De iLok bestaat uit USB-stick, waarin de licenties van de sample sets in zijn opgeslagen.

Hauptwerk 5 heeft nieuwe waardevolle eigenschappen om de klanken naar ieders voorkeur beter te laten klinken. Het programma heeft zoveel mogelijkheden, dat geen enkele wens onvervuld hoeft te blijven.

De akoestiek van een kerk kan met met convolutiegalm volledig naar de huiskamer worden overgedragen. Het zeer geavanceerde systeem kan van de akoestiek van een kathedraal een digitale kopie maken en dan klinkt het Hauptwerkorgel alsof het naar die kathedraal is verplaatst. Nu convolutiegalm in Hauptwerk 5 is opgenomen is het een goede reden voor een upgrade. Dan pas klinken de sample sets van Hauptwerk 4 echt als kerkorgels.

De sets die ik al had in Hauptwerk 4 heb ik nu van convolutiegalm voorzien. Het resultaat overtreft elke vorm van akoestiek die HW 4 kon bieden. Alsof de sample sets nieuwe klanken hebben gekregen. Hauptwerk 5 wordt met 18 galmen geleverd, maar Sonus Paradisi biedt ook nog een uitgebreide keuze aan galmen van kleine kerken tot kathedralen. Vaak van kerken waar al een sample set van het orgel was gemaakt.

De nieuwe mogelijkheden die Hauptwerk 5 biedt heeft Jiri Zurek van Sonus Paradisi volledig gebruikt bij het opnemen van de klanken van het Martini-orgel. Ik ken de klanken zoals deze in de Martinikerk goed en ik vond het verrassend deze in mijn huiskamer net zo te horen. Alle klankeigenschappen worden natuurgetrouw in de huiskamer weergegeven.

De aanspraak van de pijp is het belangrijkste deel van de klank en die is gedetailleerd in de samples vastgelegd. De pijpen zijn geïntoneerd in de akoestiek van de Martinikerk. Nu deze akoestiek als convolutiegalm van de Martinikerk aanwezig is, worden de klanken volmaakt overgedragen. Elke nuance van de pijpklank is duidelijk te horen en hiermee overtreft de sample set van het Martini-orgel elke sample set.