Sample set Martini-orgel in Hauptwerk 5

Om de sample set van het orgel in de Martinikerk in Groningen te kunnen gebruiken, moet Hauptwerk 5 op het orgel zijn geïnstalleerd. De samples zijn vanaf de opname direct bewerkt voor het nieuwe systeem. Het voornemen van Jiri Zurek om met deze samples de beste sample set aller tijden te maken heeft hij overtuigend waar gemaakt.
Er bestaat geen sample set die de klanken zo natuurgetrouw weergeeft. Organisten die dit orgel goed kennen, waren verbaasd dat ze bij een bespeling in mijn huiskamer klanken hoorden die nauwkeurig overeenkwamen met de klanken in Groningen. Met de samples van deze set kan nu elke organist thuis dit magistrale orgel bespelen met het gevoel in de Martinikerk in Groningen te zijn.

Nog niet eerder was er Sample Set die de klanken uit de kerk zo natuurgetrouw kon overdragen naar een huiskamer.
Jiri Zurek
en zijn medewerkers hebben er een jaar aan gewerkt. Sietze de Vries, de organist van de Martinikerk, heeft elke sample beluisterd en waar nodig van commentaar voorzien.
Vanaf het begin heb ik het proces kunnen volgen en nu ik het eindresultaat hoor stel ik vast, dat er een nieuwe norm voor het maken van samples is geschapen. Samen met de akoestiek van de Martinikerk, die als convolutiegalm aanwezig is, klinkt er een kopie van dit kerkorgel.

Organisten die de testfase hebben meegemaakt waren onder de indruk van de prachtige kwaliteit die voldoet aan hoge criteria van klankoverdracht. Deze sample set overtreft elke set die ooit is gemaakt. De klanken van de pijpen in de kerk met hun akoestiek worden perfect naar de huiskamer overgedragen en geven het gevoel dat het orgel in de Martinikerk te bespelen.

  Sample sets zullen nu aan hogere eisen moeten voldoen om dezelfde kwaliteit te bereiken

Boeken over Hauptwerk

De User Guide is de gebruiksaanwijzing van Hauptwerk die door de ontwerper van het progamma is geschreven. Dat het moeilijk is te begrijpen ligt niet aan de Engelse taal, wel aan de betekenis van de vele vreemde termen. Toen ik in 2012 een Hauptwerkorgel kocht trachtte ik mijn ervaring met het bouwen van pijporgels toe te passen op de klanken van dit orgel. Omdat ik een absoluut gehoor heb en veel ervaring met het intoneren van pijpen, miste ik de karakteristieke eigenschappen waarmee pijpen aanspreken. Het was gewoon niet in de samples opgenomen.

Experimenteren met aanwijzingen van de User Guide was mijn manier om de techniek van Hauptwerk te begrijpen. Maar hoe ik de weergave van de klanken uit de samples kon verbeteren (voicing), is niet in de user guide te vinden. Er staat slechts waar de voicing schermen te bereiken zijn. Hoe je die moet instellen moet een organist zelf maar ontdekken. De ontwerper van Hauptwerk is geen orgelbouwer, maar leverancier van een goedwerkend technisch systeem. Vergelijk het met de kunstschilder die zijn verf koopt bij een fabrikant van goede verf. Die fabrikant hoeft zelf geen meesterschilder te zijn.

Boeken
Over het bouwen van pijporgels had ik een tiental boeken geschreven en zo wilde ik mijn kennis van Hauptwerk ook delen met iedereen die interesse had voor de mogelijkheden van zijn Hauptwerkorgel. Op mijn website schreef ik al over mijn ervaringen, maar nu besloot ik dat in een boek te schrijven. In 2013 schreef ik het Hauptwerk Praktijkboek in het Nederlands, Duits en Engels en stuurde dat als e-book gratis aan elke aanvrager.
De techniek om Hauptwerk te kunnen gebruiken heb ik begrijpelijke termen uitgelegd, maar het grootste deel van het boek is gewijd aan het intoneren van de samples. De echte pijpklank is niet afhankelijk van de techniek van Hauptwerk, maar van het artistieke gevoel van de maker van de samples. Elk register heeft zijn eigen karakter en de sample maker moet dat herkennen en vervolgens perfect in de samples opslaan. Helaas zijn er maar een paar sample makers die dat kunnen.            zie: beste samples

In december 2019 werd Hauptwerk 4 opgevolgd door Hauptwerk 5. De grootste verbetering was de convolutiegalm, waar ik Brett Milan enkele jaren geleden al naar had gevraagd. Op dat moment wees hij het af, maar nu is het in de nieuwe versie van Hauptwerk opgenomen. Drie jaar geleden schreef Evert-Jan van de Leij het boek Hauptwerk in de praktijk. Met zijn grote kennis van de techniek van Hauptwerk werd het een perfecte weergave van wat de ontwerper eigenlijk had moeten schrijven in de User Guide. Zijn boek is geen vertaling van dit boek, maar een beschrijving van de praktische toepassingen en dat in een taal die iedereen gemakkelijk kan begrijpen.
Het eerste boek heeft Evert-Jan nu omgewerkt naar Hauptwerk V in de praktijk. Veel aandacht heeft hij besteed aan de vele audiokanalen en hoe die moeten worden verdeeld.

In mijn nieuwe boek Klanken van Hauptwerk heb ik de techniek weggelaten, die is al voortreffelijk beschreven door Evert-Jan. Wat in de User Guide ontbrak, laat ik in mijn boek zien: hoe de samples zijn te intoneren tot klanken van pijpen. Uit reacties op mijn vorige boeken is gebleken, dat mijn methode om het intoneren te leren door veel organisten goed werd begrepen. Elke toon van de pijp begint met een kenmerkende articulatie en bouwt vervolgens op naar de volle klank. Het is belangrijk voor een organist dat dit goed hoorbaar is, want daarmee legt hij (zij) de accenten van de muziek.   Klanken van Hauptwerk

De convolutiegalm is een kopie van de akoestiek van de kerk, waardoor klanken realistisch als klanken van een kerkorgel klinken. In honderden kerken heb ik het orgel bespeeld en eerst nu heb ik het gevoel dat ik thuis speel op het orgel in de kerk.

Het boek van Evert-Jan van der Leij geeft een perfecte beschrijving van de noodzakelijke techniek en mijn boek beschrijft hoe klanken uit de samples als klanken uit de pijpen kunnen klinken. Om Hauptwerk goed te kunnen toepassen zijn beide boeken nodig.

Orgel van de Martinikerk in Groningen
een persoonlijk verhaal

Geboren in Groningen zag ik dagelijks de Martinitoren. In de straat waar ik opgroeide trok een van de buurhuizen mijn aandacht, omdat er een pijporgel in de kamer stond. De eigenaar was Cor Edskes, die later het restauratieplan maakte voor het orgel van de Martinikerk.

In de tweede helft van de vorige eeuw beseften de orgelbouwers dat ze hun ambacht moesten herontdekken. Muziek die in vroeger eeuwen was gecomponeerd kwam pas tot zijn recht, als het op een eeuwenoud orgel werd gespeeld. In de Baroktijd waren de boeren in de Ommelanden van Groningen rijk en schonken de kerk van hun dorp een orgel en zo ontstond een hoge concentratie aan barokorgels. Na die gouden tijd begon een periode van soberheid, de rijkdom was verdwenen en de orgels raakten in verval.

Al heel jong begon Cor Edskes te begrijpen, dat die in verval geraakte orgels waardevol materiaal vormden voor zijn zoektocht naar de verloren kunst van het orgelmaken. Minutieus onderzocht hij elk orgel en leerde uit de mensuren van de pijpen de klanken van de barok kennen. Zo kreeg hij steeds meer inzicht en legde de basis voor een verantwoorde manier van restaureren. Cor Edskes heeft daar veel over gepubliceerd en gretig heb ik elke publicatie gelezen om de oorspronkelijke kunst van het orgelmaken te leren kennen.

Intoneren
Bij een orgelbouwer leerde ik hoe ik pijpen uit lood-tin legering kon solderen en hoe ik deze pijpen tot ik de gewenste klank kon intoneren. Intoneren is ambacht dat me steeds meer ging boeien en ik volgde lessen bij de beste intonateurs. Tientallen jaren heb ik pijpen geïntoneerd en zowel in Nederland als in Duitsland heb ik mijn kennis en ervaring aan orgelbouwers doorgegeven.

Jürgen Ahrend in Leer, Duitsland had als orgelbouwer dezelfde interesse voor de orgelbouw uit de baroktijd als Cor Edskes en was als geen ander in staat om de oude klanken te herkennen en die aan de pijpen terug te geven. Samen hebben ze veel historische orgels kunnen restaureren. Diverse keren heb ik de werkplaats van Jürgen Ahrend bezocht en geleerd wat de kunst is van zeer verfijnd intoneren.      
                                                         Schnitger Orgel Groningen

Sample set van Sonus Paradisi

Jiri Zurek heeft de klanken van dit orgel in een sample set vastgelegd. Hij zegt er dit over:

"Na een jaar van ontwikkeling is de sample set van het Martini-orgel klaar. Ik heb al mijn vaardigheden aan deze sample set gegeven, omdat ik wil dat het de beste sample set van aller tijden moet zijn. Daar is een goede reden voor: het Groningse orgel, wordt door velen als het beste orgel van de hele wereld beschouwd.

Toen ik samples maakte van het orgel voor Sonus Paradisi, vroeg ik mezelf af waarom. Is dat de goede marketing van het Groningse bestuur of is het orgel van de Martinikerk werkelijk te beschouwen als het beste orgel ter wereld?

Met zekerheid kan ik zeggen dat ik nog nooit een orgel heb gehoord dat op zo'n ontspannen manier sprak.
Het voelt alsof de pijpen juichen onder je vingers. Natuurlijk is dat subjectief gevoel, maar ik wist met grote zekerheid dat dit het best geïntoneerde orgel ooit was. En ook de manier waarop het geluid weerklinkt in de akoestiek van de gotische Drie Hallenkerk is uitzonderlijk.


Omdat iedereen verschillende oren en verschillende behoeften heeft, heb ik deze keer Multi-Channel Recording gebruikt. Het nieuwe Hauptwerk 5 biedt daar alle mogelijkheden voor. Samen met mijn testmedewerkers heb ik de kanalen voor de final release gekozen"
.
                                                                                                    Jiri Zurek
  Deutsch
   English
  boek Martini
Hauptwerkboek
   Hauptwerkboek
start
hauptwerk
martini
nagalm
intonatie
sample sets
schnitger
bader
klapmeyer
casavant
holzhey
serassi
hinsz
ibach
boekenhw
orgels in mijn huis
contact
tafelpositief
boeken over orgebouw
betellen van boeken
metalen pijp maken
prestant
holpijp
mini-orgel
linked sites