Bader-orgel Walburgiskerk Zutphen

Naast de bijzonder geslaagde prestatie om de klanken van een Schnitger-orgel in een sample set vast te leggen, heeft Jiri Zurek (Sonus Paradisi) ook een fantastische prestatie geleverd met het samplen van de bijzondere klanken van het Bader-orgel. Beide sets reproduceren de klanken in de kerk uitermate goed in de huiskamer.

De klankschoonheid van de Prestanten is opvallend, ze hebben een milde aanspraak en een vocaal karakter. Het prestantenplenum van het hoofdwerk klinkt voornaam, ingetogen en breed. Het rugwerk daarentegen is veel directer van toon, het heeft een gearticuleerde aanspraak en een pregnante klank. Heel karakteristiek zijn de Fluiten en de Quintadenen. De prachtige klanken van de Tongwerken is karakteristiek voor het klankidioom waarmee Bader zijn orgel heeft vorm gegeven.

De DRY samples geven de klanken goed weer, de articulatie is perfect en de wat ruisende klanken in de kerk zijn goed in de huiskamer te horen.

                               Bader-orgel in Zutphen
Holzhey-Orgel  Weissenau 1787

Prospectum heeft een perfecte set van het Holzhey-Orgel gemaakt. De sample set brengt de klanken van een groot orgel in een kerk met een kathedrale akoestiek voortreffelijk over naar de huiskamer.

De registers laten een verscheidenheid aan klanken horen uit de tijd van de Rococo overgaand in het Classisisme. Het is een unieke prestatie om de verschillende klankkleuren van dit markante orgel zo in samples vast te leggen, dat elke klankkleur volledig tot zijn recht komt en de klanken toch goed versmelten in de ruime akoestiek.                
                                                                       
Holzhey-orgel Weissenau

Coci-Klapmeyer Orgel in Altenbruch

In de St. Nikolaikerk in Altenbruch staat een van de oudste orgels van Noord-Duitsland. Johannes Coci bouwde in 1498 het oudste deel van het orgel. Matthias Mahn voegde in 1577 het Rugpositief toe en behield de goede in het Hoofdwerk geplaatse pijpen van Coci.

Het zijn Gotische klanken, de authentieke stijl van vóór de Renaissance. Het metaal van pijpen dat eeuwenlang dezelfde klank heeft voortgebracht is metallurgisch veranderd, wat hoorbaar is in de resonans van deze pijpen. Het is te vergelijken met de klanken van een Stradivarius. Door de de tijd en het gebruik rijpt de klank en krijgt een bijzondere resonans.

Johann Klapmeyer
bouwde in 1730 het orgel verder uit met gebruikmaking van het historische materiaal. Jiri Zurek leverde een topprestatie met zijn samples, waarin de uitzonderlijke klanken optimaal zijn opgeslagen.
Authentieke orgelklanken en perfecte opnamen gaan hier samen
                zie: Coci-Klapmeyer orgel in Altenbruch
Arp Schnitger-orgel 1721 Zwolle

Arp Schnitger was de beste orgelmaker in Noord Duitsland in de baroktijd en zijn orgels werden in de tweede helft van de vorige eeuw als voorbeeld gebruikt om de verloren gegane kunst van het orgelmaken opnieuw te ontdekken. Door het bouwen van orgels in de stijl van Schnitger konden de orgelbouwers weer kennis krijgen van het oude ambacht.

Het Schnitger-orgel van de Sint-Michaëlskerk in Zwolle is ontworpen door Arp Schnitger maar na zijn overlijden voltooid door zijn zoons Franz Caspar en Johann Georg Schnitger. Het orgel heeft vier klavieren en is met 64 registers het grootste orgel van Schnitger.

Van Schnitger-orgels zijn weinig sample sets verkrijgbaar en zelden zijn de klanken goed opgenomen. Maar dat geldt niet voor de samples die Jiri Zurek - Sonus Paradisi in Zwolle heeft gemaakt, de klanken van Schnitger zijn hier volmaakt in de geheugens opgeslagen.
             De klanken van een magistraal kerkorgel worden hier met
                         behoud van hun karakter in de huiskamer weergegeven

                                                naar: Schnitger-orgel in Zwolle

Hinsz-orgel Midwolda
De samenstelling van de mixtuur van het hoofdwerk, helder klinkend in bas maar donker in de discant door het toevoegen van tertsen op 16 voetsbasis. Het is bedoeld om samen met de Cornet de gemeentezang te ondersteunen. Veel organisten vroegen mij naar een goed orgel om de begeleiding van de gemeentezang te studeren nadat hun keuze van het Lohman-orgel in Heusden (Sygsoft) een teleurstelling bleek te zijn.
Mijn raad om te studeren met de klanken van het Hinsz-orgel van Midwolda bleek een schot in de roos te zijn, ik kreeg enthousiaste reacties. In Groningen wordt dit orgel als één van de beste orgels voor begeleiding van de gemeentezang beschouwd. De sample set geeft een voortreffelijke weergave van de klanken en veel organisten gebruiken deze set als studieorgel voor hun kerkdiensten.

Het is het eerste Hinsz-orgel dat goed is gesampled.
                                                                            Hinsz-orgel Midwolda
Casavant Orgel buitengewone Klankrijkdom

Zwitserse en Franse organisten die hun concerten ook in Amerika uitvoerden, waren enthousiast over de opvallende rijkdom aan klankkleuren. De orgelbouw is daar minder traditioneel dan in Europa en vooral gericht op een uitgebreide keuze aan klanken met subtiele verschillen in kleuring. In de sample set van dit Casavant-orgel is dat goed te horen.


De klankkleuren van de Tongwerken zijn prachtige solostemmen, maar versmelten ook goed met de labiaalregisters. Opvallend is het eigen karakter van elk tongwerk. Waar de klanken bij Europese orgels vaak dicht bij elkaar liggen, laten deze bij dit orgel unieke verschillen horen.

De Fluiten hebben een aangenaam klankverloop van fluwelig in de bassen naar een heldere, maar nog steeds ronde klank in de diskant.

Heel bijzonder zijn de klanken van het Klokkenspel. De organist kan hier als een beiaardier het Carillon in de toren bespelen.
                                                                 Casavant orgel

                                                         
  Deutsch
   English
Schnitger-orgel  Martinikerk  Groningen

Groningen
is het hart van de orgeltuin van Europa. Nergens in de wereld is een hogere concentratie van historische orgels te vinden.
Wereldberoemd is het
Schnitger Orgel in de Martinikerk. Organisten uit vele landen bezoeken dit orgel om de magistrale klanken te horen. Dat zij dit orgel het mooiste van de wereld noemen mag dan arbitrair zijn, er is geen objectieve norm voor, het toont toch aan dat de klanken van uitzonderlijke schoonheid zijn.

Jiri Zurek legde de klanken vast in een sample set en hij zei er over:
"Na een jaar van ontwikkeling is de sample set van het Martini-orgel klaar. Ik wil dat het de beste sample set ooit moet zijn en daarom heb ik al mijn vaardigheden aan deze sample set gegeven".


Vanaf het begin heb ik het proces kunnen volgen en nu ik het resultaat heb gehoord stel ik vast, dat er een nieuwe norm voor het maken van sample sets is geschapen. De sample set overtreft alle sets van alle sample makers.            Martini orgel
De beste Sample sets voor Hauptwerk 5

Een goede sample set voor Hauptwerk laat klanken horen die volkomen identiek aan pijpen. Dat kan alleen als deze op korte afstand van de pijpen zijn opgenomen, zodat ze zonder akoestiek als DRY sample in een geheugen zijn opgeslagen. De samples die op grotere afstand zijn opgenomen zijn WET samples. Hier is meer van de akoestiek te horen, terwijl de pijpklank op grote afstand klinkt. Daardoor maakt het van de organist dicht bij het orgel een toehoorder op grote afstand in de kerk.

Bij Hauptwerk 4 brengen twee luidsprekers op korte afstand van de organist en gericht op zijn oren, de klanken uit de DRY samples over. Een tweede stel luidsprekers laten de WET samples met de akoestiek horen, maar met het gevolg dat het voor de organist klinkt als een orgel op grote afstand. Dat komt niet overeen met het orgelspelen in de kerk. Daar hoort de organist de pijpklanken op korte afstand en op dezelfde plaats hoort ook de nagalm in de akoestiek van de kerk.

Hauptwerk 5 heeft dit voortreffelijk opgelost door het toepassen van convolutiegalm (uitleg hier). Met klanken uit de DRY samples en de convolutiegalm van de kerk komt de situatie overeen met het bespelen van het orgel in de kerk. Dat klinkt alsof het Hauptwerkorgel in de huiskamer verplaatst is naar de speeltafel in de kerk. Voorwaarde is wel dat de samples van onberispelijke kwaliteit zijn.

Ik heb in vele honderden kerken in Europa het orgel bespeeld en omdat ik over een absoluut gehoor beschik, kan ik me elk detail van de klanken goed herinneren. De sample sets die ik gebruik zijn veelal van orgels die ik ook werkelijk heb bespeeld. Met Hauptwerk 5 en convolutiegalm klinkt alsof ik het orgel in die kerk weer bespeel.

Historische orgels hebben altijd nog de meest interessante klanken, omdat pijpen mooier klinken naarmate ze ouder zijn; net als bij violen voegt de factor tijd klankschoonheid toe. Dat wil niet zeggen dat alle sample sets van historische orgels beter zijn, want veel prachtige orgels zijn uitermate slecht gesampled. Een goed voorbeeld van slechte samples is het Hinsz-orgel in de Bovenkerk van Kampen. Het orgel heb ik vaak in Kampen bespeeld, maar in de sample set herken ik niets van het orgel in de Bovenkerk. Het is zelfs niet als een Hinsz-orgel te herkennen. Het enige dat wordt overgebracht zijn pijpklanken die ver weg een holle akoestiek klnken. Melodielijnen lopen door elkaar, polyfoon spel is onmogelijk.         
                             Hieronder een lijst van sample sets die aan hoge eisen voldoen.  

Serassi orgel in Santa Maria van Campagna Piacenza

Het orgel van de kerk in Santa Maria van Campagna in Piacenza, Italië werd in 1825 en in 1838 gebouwd door Serassi onder advies van Padre Davide da Bergamo.Het orgel behoort tot de belangrijkste orgels van Italië omdat het werd gemaakt door de meest vooraanstaande orgelbouwers, de broers Serassi en omdat zij het orgel in samenwerking met Padre Davide voorzagen van een nieuw en uitgebreider klankenpalet dan gebruikelijk in die tijd. De klanken van dit orgel luidden een nieuw tijdperk in.

Tot omstreeks 1800 waren de Italiaanse orgels kleine instrumenten met een ingetogen en verfijnde klank. Een lage winddruk met lage opsneden maakten de klank boventoonrijk en zingend. Door de samenwerking tussen Padre Davide en Serassi ontstond een nieuwe orgelstijl met rijke kleurschakeringen, de Italiaanse romantiek.

Deze sample set heeft een eigen stijl door een grote diversiteit aan klanken. Organisten die graag improviserend spelen, vinden hier een uitgebreid palet van zingende pijpklanken en heldere klokjes. In de huiskamer komen de klanken goed tot hun recht.                                     
waardevolle samples met een grote verscheidenheid aan klankkleuren
                                                             Serassi Orgel
Ibach romantisch orgel St. Gertrudiskerk
                              Bergen op Zoom

De mooiste romantische orgels zijn gemaakt in de tijd van de hoogromantiek, de jaren 1850 tot 1890. In de periode daarna stond de economie op een laag peil en een orgelbouwer moest met goedkoper materiaal en dubieuze effecten proberen het bedrijf gaande te houden. Het was de vervaltijd en die duurde tot 1930 toen de Orgelbewegung een periode van herbezinning leidde. De verloren gegane kunst van het orgelmaken moest door het bestuderen van historische orgels opnieuw worden gevonden. In de eerste plaats werd dat gevonden bij de barok orgels, later werden ook de betere orgels uit de tijd van de hoogromantiek daarbij betrokken. Naast de orgels van Walcker klinken romantisch-symfonische werken uitstekend op de orgels van Ibach.

Na een diepgaand  historisch-musicologisch onderzoek heeft Jan Jongepier vastgesteld, dat het Ibach orgel van de St. Gertrudiskerk tot een van mooiste romantische orgels van Europa behoort. Een restauratie naar het oorspronkelijke ontwerp van Richard Ibach werd door Verschueren in Heythuysen uitgevoerd. Deze vond plaats in de periode 2009-2011 onder advies van Jan Jongepier, Rogér van Dijk en, namens de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, Rudi van Straten.
De werkzaamheden omvatten de restauratie van de orgelkast, het lagerwerk, en het historische pijpwerk. De windvoorziening werd gecompleteerd en voor alle werken werden nieuwe windlades vervaardigd. Zowel klaviatuur als toets- en registermechanieken werden gereconstrueerd. De nieuwe onderdelen werden vervaardigd naar voorbeeld van andere Ibach-orgels. Aan de oorspronkelijke dispositie werd op Manual I een Fagott 16’ toegevoegd.

Jiri Zurek van Sonus Paradisi heeft de klanken van dit orgel in een sample set vastgelegd.
Een sample geeft de klank weer zoals het in de kerk klinkt en deze moet aan de huiskamer worden aangepast, om de klankverhoudingen weer te geven zoals een organist deze in de kerk hoort. Bij dit orgel klonk dat verrassend goed, omdat de klanken heel gelijkmatig in de samples zijn opgeslagen. Zo hoorde ik in korte tijd het kleurrijke klankenpalet van de 42 registers in goede verhoudingen. In de enorme akoestiek klinkt de overweldigende klank van het volle orgel, maar ook de tedere klanken van de fijnzinnig geïntoneerde zachte stemmen. Veel nuanceringen in kleuren en oplopende mate van luidheid.
                                                                             Ibach romantisch

Smecno  Renaissance-orgel uit 1587

Het Renaissance orgel van de Heilige Drievuldigheids-kerk in Smecno (30 km westelijk van Praag) is het oudste en in goede staat bewaard gebleven orgel in Tsjechië. In 1587 werd het gemaakt door een onbekende bouwer. Jan Rusch van Litomerice heeft in 1775 een klein Rugpositief toegevoegd. Dusan Doubek voerde een renovatie van het orgel uit waarbij de renaissance stijl behouden bleef. Op de registerplaatjes staan de oorspronkelijk namen van de pijpen, waarvan een groot aantal origineel zijn. De registers laten de originele Renaissance klank uit 1587 horen.
In de jaren 2009-2010 is de renovatie van het orgel voortgezet. Het barokke Rugpositief bleef los van het renaissance orgel met een eigen manuaal en eigen registertrekkers. Het staat tegenover het hoofdorgel en de organist moet kiezen tussen het bespelen van het renaissance orgel of het rugpositief

De uitzonderlijke samenstelling van dit renaissance instrument
Het één-manualige renaissance orgel is gebouwd op twee afzonderlijke windlades. De eerste bevat alleen het Principaal koor en de andere de Fluiten. Met ventielen is het mogelijk om een van de windlades te dempen. Zij kunnen worden gebruikt om de registers te verdelen naar Italiaanse stijl in Choro primo en Choro secondo. Zo is het mogelijk om snel over te schakelen van de plenumklank naar de fluitklank en imiteert het twee manualen.

De samples van Sonus Paradisi geven de originele klanken van de renaissancetijd prachtig weer. De resonans van 450 jaar oude pijpen met hun muzikale schoonheid wordt goed in de huiskamer weergegeven.
Praag Tynkerk Mundt-orgel    milde Barokklanken

De Tynkerk in Praag heeft een van de best bewaarde zeventiende-eeuwse orgels van Europa. Het is gebouwd door Johann Heinrich Mundt in 1673. De klanken sluiten aan bij de klanken van de Zuid-Duitse orgels. De kenmerken van de Zuidduitse orgelbouwschool zijn: een instrument met twee manualen met korte octaaf, waarbij het Rugpositief is bedoeld als de kleinere broer van het Hoofdwerk voor een dynamisch en ruimtelijk contrast.

Milde Prestanten met een expressieve aanspraak, zelfs bij zeer lage winddruk. Heldere klanken van Mixturen die vaak een terts bevatten. Grote verscheidenheid aan fluiten, waaronder de typische houten Copulas -enge Gedackten- met een lichte spuck. Meerdere fluiten met bijzondere karakters maken prachtige consortregistraties mogelijk. In de orgels van de Zuid-Duitse school werden de eerste Strijkregisters toegepast. Het orgel in Praag is het beste voorbeeld van Tsjechische orgelbouw.

De samples van Sonus Paradisi laten de klanken in de stijl van de Zuid-Duitse barok horen. De stijl is een welkome toevoeging aan de barokklanken van meer noordelijk karakter. De pijpen hebben mensuren en winddrukken die ook voor huispijporgels gebruikelijk zijn en de klanken worden dan ook bijzonder goed in de huiskamer weergegeven.

start
hauptwerk
martini
nagalm
intonatie
set orgels
schnitger
bader
klapmeyer
casavant
holzhey
serassi
hinsz
ibach
boekenhw
orgels in mijn huis
contact
tafelpositief
boeken over orgebouw
betellen van boeken
metalen pijp maken
prestant
holpijp
min-orgel
linked sites