Bouw van een klein Huisorgel          

Door het bouwen van een tiental huisorgels met verschillende disposities leerde ik welk orgel het beste voldeed in een huiskamer. Een belangrijk deel van de klank is zijn resonantie in de omgeving. In een huiskamer heeft in de regel weinig akoestiek en daardoor zal de resonantie beperkt zijn. Deze beperking wordt het minst ervaren bij een klein orgel met weinig registers.

Een Holpijp 8' (fluitklank) is de perfecte basisklank en deze kan worden aangevuld met een viervoets register. Vaak is dat een Roerfluit 4’ maar deze laat vrijwel dezelfde fluitklanken horen. Een Prestant 4' geeft zingende klanken en is de ideale aanvulling op de achtvoets basisklank. Deze registers worden uitgebreid beschreven in het boek over de bouw van een klein Huisorgel.

In de tijd van de kabinetorgels was het Secretaire-orgel een geliefd orgeltype. Het vergde geen dominante plaats in een huiskamer, zoals dat nu vaak de reden is om voor een kistorgel te kiezen. Het groot octaaf van de Prestant 4' is hier gedekt uitgevoerd en dat geeft een quintaton-achtige klank. Een Prestant is het beste van metaal te maken. Dat gaat heel goed met lood van de bouwmarkt of van de loodgieter. Wordt voor orgelmetaal gekozen dan voldoet een zeer hoog loodpercentage (95 tot 98 %).

Hoewel een Prestant eigenlijk niet van hout kan worden gemaakt, is hier de bouwwijze van het historische orgel van de Silbene Kapelle in Innsbruck beschreven. Dat is de beste benadering van de klank van een metalen pijp. Wie alle pijpen van hout wil maken kan dat hier doen, beide constructies worden uitgebreid in dit boek beschreven. Naast deze twee registers is er nog plaats voor een Nasard 3’ als discantregister. Ook hiervoor geeft het boek een duidelijke beschrijving voor zowel houten als metalen pijpen.

Het gemis aan akoestiek kan worden opgevangen met een digitale akoestiek. Het is heel zinvol om een huispijporgel van een goede akoestiek te voorzien in de vorm van de nieuwste ontwikkeling op audiogebied. Met de Lexicon MX 300 zijn goede ervaringen opgedaan, aan de akoestiek valt niets kunstmatigs te horen. Het heeft een realistische nagalm, waarbij uit kerkruimtes van verschillende grootte is te kiezen.  

Iedereen is bij mij welkom om een Pijporgel met een Hauptwerk orgel te vergelijken.                         
                                         e-mail naar:
John Boersma 

naar pagina nieuwe romans
  Astrid Harrewijn

Wat is een Hauptwerkorgel?

Een pijporgel klinkt het best wanneer de lucht rond het orgel in resonantie komt. Dat wordt bereikt door een goede akoestiek en door het intoneren van de pijpen in deze akoestische omgeving. Klank en ruimte horen bij elkaar en wanneer er een goede akoestiek is, brengen de pijptonen de lucht van de hele ruimte in beweging. Dat is ook wat organist thuis wenst: in de huiskamer op een pijporgel spelen en dezelfde beleving te ondergaan van klanken die resoneren in de akoestiek.                                                    Klik op User Guide ---->

In een huiskamer ontbreekt de akoestiek en daarom heeft Hauptwerk het voordeel dat zowel de klanken in de kerk als de akoestiek van de grote ruimte in een sample set zijn vastgelegd. Noodzakelijke voorwaarde is dan om de klanken in de samples aan te passen aan de luidsprekers en de huiselijke omgeving. Hauptwerk biedt hiervoor ruime mogelijkheden.

De keuze van goede sample sets en op welke manier deze zijn aan te passen wordt uitvoerig besproken in het

                                   Hauptwerk Praktijkboek


Hauptwerk Praktijkboek           
              Wordt op aanvraag gratis toegezonden
zie Praktijkboek

Huispijporgels

Het is vele jaren mijn vak geweest om pijporgels voor de huiskamer te ontwerpen. Omdat de pijpen van een kerkorgel niet bruikbaar zijn, ontwierp ik de pijpen specifiek voor de huiskamer. De diametermensuur blijft gelijk, maar met een lagere winddruk en een opsnede die aan de lage winddruk is aangepast klinkt het geluid minder krachtig, terwijl toch hetzelfde klankspectrum hoorbaar is. Elke pijp (toonbron) moet stuk voor stuk in de huiskamer worden geïntoneerd.

Samples bevatten de klanken van kerkorgelpijpen, die in een huiskamer op een lager volume een geheel andere klankindruk maken. Het komt overeen met de kerkorgelpijpen die in een huiskamer niet bruikbaar zijn. Ook hier is een aanpassing nodig om hetzelfde klankspectrum te horen. Hauptwerk biedt alle mogelijkheden om deze aanpassing mogelijk te maken.

Bij verschillende organisten heb ik onder uiteenlopende omstandigheden de samples aangepast. Goede actieve luidsprekers (lage tonen plus hoge tonen speaker, inclusief versterker) plus een goede subwoofer zijn vereist voor een optimale weergave van de sample set. Door de samples per stuk aan te passen werd overal een optimale klank verkregen. De kwaliteit van de luidspreker speelde hier slechts een beperkte rol.

De grootte van de ruimte waar het orgel stond bleek wel een belangrijke factor te zijn. Het is onmogelijk om de sample set van een orgel uit een kathedraal in een kleine kamer te bespelen en dan klanken te horen, die de illusie geven van een grote kerk. In een grote ruimte wordt deze weergave gemakkelijk bereikt, zelfs met audio apparatuur die niet tot de topklasse behoort.

 

Huispijporgel versus Hauptwerk orgel

Het Hauptwerkorgel is op dit moment meer populair orgel dan een huispijporgel. Uit het oogpunt van klank en akoestiek heeft het Hauptwerk orgel grote voordelen. Het laten bouwen van een pijporgel door een vakman vergt vooral veel tijd en om deze reden is het orgel kostbaar. Een amateurbouwer hoeft alleen rekening te houden met de tijd die hij er aan wil besteden, maar de materiaalkosten zijn laag. Een Hauptwerk orgel zal altijd veel meer kosten.

Het beschreven Huisorgel heb ik 40 jaar geleden gemaakt en het blijkt de mooiste boventoonrijke klank op te leveren die met houten pijpen is te bereiken. In het boek Bouw van een klein Huisorgel staat de bouw volledig beschreven en vooral getekend in perspectivische tekeningen, alsof het foto’s zijn van de verschillende constructies. Wanneer de pijpen voor de Prestant van metaal worden gemaakt zijn de klanken optimaal. Ook het maken van metalen pijpen staat in het boek uitvoerig beschreven. Het blijkt eenvoudiger te zijn dan het maken van houten pijpen.

Nieuw: Tafelpositief met Balg

Het Tafelpositief heb ik voorzien van een balg die met de hand wordt bediend. Dat  geeft grote voordelen boven een windmotor.

1. De klank is mooier, er zijn geen wervelingen van een motor
2. De klank ontstaat vanuit stilte, zoals bij elk muziekinstrument
3. Het maken van een schepbalg plus magazijnbalg is eenvoudig
4. Geen hoge kosten voor een dure windmotor

Het maken van een schepbalg plus magazijnbalg is gemakkelijker dan de balg van een Portatief met zijn vele vouwen, die slechts wind levert tjdens de neergaande beweging.

De schepbalg zorgt ervoor dat de magazijnbalg een constante windstroom kan leveren. Ook de windlade is eenvoudiger te maken omdat er geen gereguleerde drukbalg nodig is.

muis over balg
                   Zie:
   Bouw Tafelpositief
Hauptwerk
Praktijkboek

nieuwe ontdekking leidt tot nieuw boek

Kwaliteit van de Samples

1. De sample makers zijn in grote mate verantwoordelijk voor de kwaliteit, maar slechts in een enkele sample set zijn de pijpklanken zo dicht bij de pijpen opgenomen, dat de muzikale verschijnselen van het begin van de toon goed hoorbaar zijn opgeslagen.

2. Wordt er een goed opgenomen sample set geïnstalleerd, dan moet de audio-weergave goed doordacht zijn. Actieve luidsprekerboxen van goede kwaliteit links en rechts van de  organist, op de hoogte van zijn oren, geven de beste overdracht van de klanken. Met een goede subwoofer kunnen de bastonen van een 16 voets register worden geproduceerd. Een 32 voets register is in een huiskamer niet mogelijk.

3. Als aan alle voorwaarden is voldaan, dan moet de sample set aan de luidsprekers in de huiskamer worden aangepast. Dit is een handeling die vaak wordt overgeslagen, maar wie bij mij thuis het verschil heeft gehoord, weet dat noodzakelijk is om te intoneren. Naast mijn Hauptwerkorgel staat ook een groot huispijporgel met voortreffelijke geïntoneerde metalen pijpen. Het kan worden bespeeld om het te vergelijken met het Hauptwerkorgel en dan blijkt dat echte pijpen door het gebrek aan akoestiek minder realistisch klinken dan de pijpklanken van een goede sample set.

Het Hauptwerk Praktijkboek boek is in drie talen nu 600 keer naar alle delen van de wereld verzonden en het verzoek om mij van de verkregen resultaten op de hoogte te houden heeft een stroom van reacties opgeleverd. Ze geven aan dat organisten begrijpen hoe zij mooiere klanken uit de samples kunnen krijgen. Het gaf mij een beter inzicht in de denkwijze van andere organisten. De inhoud van het boek wordt regelmatig herzien, zodat het up-to-date blijft.
Sinds vorig jaar is er ook een vertaling gemaakt in het Chinees. In Azië bestaat een grote interesse voor de orgels met Europese klanken.

Het Hauptwerk Praktijkboek is gratis aan te vragen door een mail te sturen met vermelding van het volledige postadres naar:                                                                                                                                            John Boersma

  Webseite
     auf

  Deutsch
  
 Website in

   English

Pagina´s worden vaak bijgewerkt

Druk bij elke pagina op F5 om de nieuwe tekst te zien
start
hauptwerk
haupthuis
mini-orgel
tafelpositief
praktijkboek
sample sets
intonatie
schnitger
bader
holzhey
trostorgel
kiedrich
marcussen
contact
luidsprekers
orgels in mijn huis
nagalm
metalen pijp maken
boeken over orgebouw
betellen van boeken
kroniek
prestant
holpijp
tongwerk
constructies
GdO Arbeitskreis Hausorgel
linked sites
Klanken van het Schnitger-orgel van Zwolle

Hoewel een kerkorgel te groot is voor een huiskamer en het daar ook te luid zou klinken biedt Hauptwerk de mogelijkheid om de klanken proportioneel te verminderen, waardoor een organist thuis op een echt pijporgel kan spelen met het realistische gevoel omringd te zijn door de akoestische ruimte van de kerk.

Dit is mogelijk door opnames van de pijpklanken te maken en deze in een geheugen op te slaan. Elke klank is per pijp in een sample vastgelegd, samen vormen ze de sample set van het orgel. Hoe natuurgetrouw de klanken in een sample set zijn opgeslagen is afhankelijk van het vakmanschap van de sample maker en alleen de allerbesten in dit vak maken samples die het orgel representeren.

De set van het Schnitger-orgel in Zwolle gemaakt door Dr. Jiri Zurek van Sonus Paradisi is het meest geslaagde voorbeeld van een uitmuntende sample set. Arp Schnitger is de beste Noord-Duitse orgelbouwer uit de tijd van de Barok (17e eeuw) en om de prachtige klanken van een Schnitger-orgel in volle glorie weer te geven is een sample set van hoge kwaliteit vereist. Op de plaats waar de organist de klanken waarneemt is de articulatie van de pijpen, dus de manier waarop ze aanspreken, goed hoorbaar. Om dit in de samples op te slaan moeten de microfoons op korte afstand staan. In de nieuwste versie (v2.5) heeft Jiri Zurek dit voortreffelijk hoorbaar geregistreerd. Wanneer de samples op het Hauptwerkorgel worden bespeeld, heeft de organist het gevoel dat hij aan de speeltafel in de kerk zit.

Twee voorwaarden bepalen de keuze van een sample set; het moet in de eerste plaats een orgel zijn naar de voorkeur van de organist en ten tweede moeten de klanken zo dichtbij de pijpen zijn opgenomen dat alle eigenschappen hoorbaar zijn. Bij een grote afstand gaat het karakter verloren in de galm van de ruimte.

De sample set heb ik na het intoneren vergeleken met het origineel in Zwolle. De klanken in de kerk zijn realistisch vertaald naar de huiskamer, waarbij het verschil tussen de dynamiek van kerk en kamer is overbrugd.

Het WELLENBORD  verbindt toetsen en ventielen
Das WELLENBRETT  verbindet Tasten und Ventilen
A  ROLLERBOARD  connects keys with the valves
tekeningen van bouw klein Huisorgel
zeichnungen der Aufbau Kleinorgel
drawings of building up small Organ
Boeijenga Music     Publications