Wat is belangrijk bij de keuze van een Hauptwerkorgel?

De klanken van de samples zijn opnamen van pijpen in de kerk. De voornaamste eis is dat alle eigenschappen van de pijpklanken worden overgebracht. Een goed opgenomen sample set is dan een voorwaarde, maar ook dat luidsprekers worden geplaatst op de hoogte van de oren van de organist en nauwkeurig zijn gericht. Twee luidsprekers, een linksvoor en een rechtsvoor vormen de tussenschakel tussen de beide microfoons die in de kerk op de plaats van de organist de klanken hebben opgenomen. Het Hauptwerkorgel is geen zelfstandig orgel maar het overbrugt de afstand tussen het orgel in de kerk en de weergave in de huiskamer. Naast mijn Hauptwerkorgel staat mijn huispijporgel met pijpen die ik zelf heb gemaakt en geïntoneerd. De klanken van het Hauptwerkorgel kan ik met de pijpklanken vergelijken.

Organisten wensen vaak een Hauptwerkorgel dat er uitziet als een pijporgel. Een pijpenfront voor de luidsprekers moet die illusie versterken maar de pijpen hinderen de overdracht van de klanken. Op mijn zolder liggen heel veel pijpen die ik heb overgehouden van mijn klankonderzoek, maar ik vind het zinloos om deze in het orgelfront te plaatsen.

Er zijn grote verschillen tussen pijporgels, afhankelijk van praktische eisen en persoonlijke wensen. Dat is ook zo bij Hauptwerkorgels en iedereen is vrij om naar eigen wensen te kiezen. Wel is het verstandig om rekening te houden met de beste plaats voor de luidsprekers. Als rijen met trekregisters de luidsprekers verdringen naar een minder gunstige plaats, worden de pijpklanken niet optimaal weergegeven.

De sample sets bevatten naast de pijpklanken ook de bijgeluiden, zoals de windmotor, het geluid  van het trekken van een sleep en de soms goed hoorbare verbinding tussen de toetsen en de ventielen. Bij mijn pijporgels heb ik altijd de windmotor in een effectief dempende kist geplaatst, gezorgd dat de overbrenging van de toetsen naar de ventielen volkomen geruisloos werkt. Ik heb in honderden kerken gespeeld, maar niemand heeft ooit gehoord dat ik de slepen trok. Dat moet beheerst en geruisloos gebeuren anders stoort het de muziek. Daarom installeer ik de bijgeluiden van de sample set nooit; ze zijn hinderlijk bij het musiceren.

Twee luidsprekers op korte afstand en gericht op oren van de organist brengen de klanken goed over naar de huiskamer. Het heeft geen enkele zin om meerdere luidsprekers voor deze klanken te gebruiken. Aparte luidsprekers voor de hoge tonen zijn wel zinvol te gebruiken en uiteraard moet er een goede Subwoofer zijn voor de laagste tonen. De plaats van deze Subwoofer is onbelangrijk, omdat de lage tonen geen richtingseffect hebben.

Een koptelefoon is om verschillende redenen ongewenst, zie hier, maar de voornaamste reden is dat klanken in verhouding tot de omgeving moeten staan. De muziek moet een sfeer overbrengen. Een koptelefoon sluit die omgeving af. Vergelijk het met schilderen, waarvoor een goed verlicht atelier nodig is. Een spot op het onderwerp plus een lichtje op het doek is te weinig om de verhouding van de kleurtinten te kunnen beoordelen.

Orgelmakerij Noorlander in Barneveld

Bij Orgelmakerij Noorlander wordt elk onderdeel in het bedrijf vervaardigd en vormt een schakel in de keten naar een mooie orgelklank. Alles is op elkaar afgestemd met het doel de organist klanken te laten horen die hij in de kerk hoort, wanneer hij daar het orgel bespeelt.
Kees Noorlander heeft een goed gehoor voor pijpklanken en hij ontwerpt Hauptwerkorgels die het orgel in de huiskamer als een kerkorgel laat klinken. Ook zijn medewerkers hebben een grondige kennis van een goede pijporgelklank. Als pijporgelbouwer kon ik praten met mensen die het vak kennen en heb ik bij geen ander bedrif aangetroffen.

De Sonnette III kwam helemaal overeen met de eisen die ik stelde en met zorgvuldig gekozen sample sets verschillen de klanken niet van de orgels in de kerk. Een Hauptwerkorgel moet de opnames met goede luidsprekers op de juiste plaats reproduceren. Dan worden pijpklanken van de kerk op een realistische manier naar de huiskamer overgebracht.
                          Orgelmakerij Noorlander   
                          Pascalstraat 10   3771 RT Barneveld

Huisorgel

Pijporgelbouwers bouwen de orgels het liefst voor kerken. Wanneer er een orgel voor een huiskamer moet worden gebouwd, geeft dat een grote beperking bij de keuze van de registers. Briljante en luide klanken komen niet tot hun recht door het ontbreken van akoestiek. Wat dan overblijft zijn slechts fluitklanken van de Holpijp en de Roerfluit.

Jarenlang heb ik getracht met een zeer verfijnde manier van intoneren de optimale klanken te bereiken, maar door het ontbreken van akoestiek is de grens snel bereikt. Prestantklanken geven de grootste beperking, ze zijn vaak alleen in tweevoets-ligging te gebruiken. Mixturen en cimbels zijn onmogelijk, tongwerken alleen in de vorm van een regaal met nasale klanken.

Hauptwerk bracht een grote verbetering, de pijpklanken van het kerkorgel kunnen goed naar de huiskamer worden overgebracht en de samples bevatten ook de akoestiek van de kerk. Toch is er een verschil met het spelen in een kerk. Als orgelbouwer heb ik honderden orgels in kerken leren kennen en dan valt het direct het verschil op wanneer ik in een huiskamer speel. Aan de speeltafel in de kerk hoor ik de pijpen op korte afstand en op diezelfde plaats hoor ik de nagalm in de kerk. Bij het spelen van een Hauptwerkorgel is de akoestiek afkomstig uit samples
die op grote afstand van de pijpen zijn opgenomen. Dat is te horen in de huiskamer; het klinkt alsof de pijpen ver zijn verwijderd van de plaats waar ik het orgel bespeel. Niet de beste manier om met klanken iets uit te drukken.

Convolutiegalm

Dit euvel doet zich niet voor bij convolutiegalm. De pijpen hoor ik op korte afstand en vanaf dezelfde plaats ervaar ik de nagalm die om me heen wordt weergegeven. Dat komt helemaal overeen met de situatie in de kerk. In Hauptwerk 5 is de convolutiegalm gerealiseerd en dat is een enorme verbetering.
                  zie voor de werking: Convolutiegalm

Alle reeds aanwezige sample sets van Hauptwerk 4 klinken met deze nieuwe galm in Hauptwerk 5 alsof het nieuwe opnamen zijn die nu in de kerk worden bespeeld.

Een Hauptwerkorgel laat originele pijpklanken horen met hun nagalm in de kerk. Naast het Hauptwerkorgel staat mijn huispijporgel met goed geïntoneerde metalen pijpen en organisten kunnen beide orgels vergelijken. Hoewel het luidsprekers zijn die de klanken weergeven is er geen verschil te horen met de klanken uit de pijpen. Zonder uitzondering wordt aan het Hauptwerkorgel de voorkeur gegeven. Nu Hauptwerk 5 over convolutiegalm beschikt blijken de nadelen van een huispijporgel nog duidelijker.

Een pijporgel in een huiskamer heeft geen plaats voor veel registers, zodat slechts een beperkte dispositie mogelijk is. Wanneer een Hauptwerkorgel als huisorgel wordt gebruikt zijn nauwelijks beperkingen. Er zijn gewoonlijk drie klavieren en dezelfde registers als een kerkorgel. De meeste organisten hebben daarom hun pijporgel ingeruild voor een Hauptwerkorgel. Nu kunnen ze thuis de concerten instuderen onder dezelfde omstandigheden als in de kerk. Het Hauptwerkorgel is het ideale huisorgel. De convolutiegalm voegt daar de akoestiek aan toe, zoals de organist die aan de speeltafel in een kerk hoort.

  Deutsch
   English
start
martini
hauptwerk
nagalm
intonatie
sample sets
orgels in mijn huis
boekenhw
schnitger
casavant
bader
klapmeyer
serassi
hinsz
ibach
holzhey
contact
tafelpositief
boeken over orgebouw
betellen van boeken
metalen pijp maken
prestant
holpijp
mini-orgel
linked sites