English
Orgelmakerij Noorlander in Lunteren

Met het bespelen van honderden kerkorgels heb ik ervaren hoe het aan een speeltafel in een kerk klinkt. Dit verwacht ik ook te horen van een Hauptwerkorgel in mijn huiskamer en deze ideeën besprak ik met Kees Noorlander bij een bezoek aan zijn showroom in Lunteren. De orgels zijn hier voorzien van een voortreffelijk audiosysteem. Een keten van een digitaal-analoog-converter, versterkers en goede luidsprekers, die op de hoogte van de oren van de organist geplaatst. Zo hoort een organist de klanken overeenkomend met de situatie in de kerk. Een subwoofer in een zeer ruime kast zorgt voor een gladde weergave van de bastonen van de pedaalregisters.

Sonnette III

Mijn voorkeur ging naar de Sonnette III, maar wel met aanpassingen aan persoonlijke wensen. Dat kon hier worden gerealiseerd. De luidsprekers geven een transparante weergave van de pijpklanken. Door de samples per stuk op de luidsprekers aan te passen, worden de pijpklanken uit de kerk nauwkeurig gereproduceerd. Dat het luidsprekers zijn die de klanken weergeven is niet hoorbaar, het klinkt volkomen gelijk aan de klanken die rechtstreeks uit mijn pijporgel komen. De aanpassing per sample is een absolute voorwaarde.

Een logische en gemakkelijk uit te voeren werkwijze staat in het Praktijkboek beschreven.

Hauptwerkorgel

Tientallen jaren heb ik pijporgels voor de huiskamer gebouwd. Omdat pijpen van een kerkorgel te krachtig zijn voor een huispijporgel, heb ik pijpen gemaakt die met dezelfde mensuur wel dezelfde klanken lieten horen, maar toch met minder volume door een lagere winddruk. Een organist wil thuis met dezelfde klanken spelen als in de kerk. Een huispijporgel is beperkt door het gebrek aan akoestiek. Deze beperkingen gelden niet voor Hauptwerkorgels. De klanken zijn de klanken van een kerkorgel, die in de samples zijn opgeslagen.

Het Hauptwerkorgel heeft drie klavieren die via een MIDI-verbinding zijn verbonden met een computer waar de klanken van pijporgels digitaal zijn opgeslagen. Een DAC (digitaal - analoog - converter) stuurt de klanken naar het audiogedeelte, waar twee actieve luidsprekers van goede kwaliteit er voor zorgen, dat de klanken volkomen gelijk aan de oorspronkelijke pijpklanken worden weergegeven. Die gelijkmatige reproductie van de klanken verkrijg ik door aanpassen van de samples op de luidsprekers.

Het geluid krijgt bij bekijken van een film meer waarde als het in surround is opgenomen; het geeft het gevoel er middenin te zitten. Aan de bespeling van een orgel kan het niets toevoegen: een organist in de kerk hoort de pijpen op korte afstand en verder een nagalm in de akoestiek van de kerk, die uit meerdere richtingen worden gereflecteerd. Dit laat ik uit afzonderlijke kanalen komen die zijn aangesloten op een Lexicon MX 300. Dan wordt de galm veel realistischer hoorbaar en klinkt het als een natuurgetrouwe overdracht van de kerkakoestiek.

 Deutsch
Realistische klanken

In de Lexicon MX 300 is de akoestiek van veel ruimtes met verschillende groottes en diverse reflecterende eigenschappen opgeslagen. Elke klank die door een van deze ruimtes wordt gestuurd klinkt alsof het Hauptwerkorgel werkelijk in deze ruimte staat. De akoestiek is natuurgetrouwer aanwezig dan de akoestiek die met de klank mee is gesampeld en min of meer een compromis vormt tussen de beide klanksoorten.

De sample set van het Transeptorgel van de Laurenskerk in Rotterdam bewijst dit op overtuigende wijze. De dry samples laten het karakter van de pijpen volledig tot uiting komen, elk detail is hoorbaar omdat het op korte afstand is opgenomen en de nagalm hier niets verdoezelt. Deze klank gaat rechtstreeks naar de audioweergave van het orgel en parallel daaraan naar de Lexicon om via een apart kanaal te klinken. Dit komt overeen met de situatie in de kerk.

Een tweede sample in de set is op grotere afstand opgenomen geeft de klank gemengd met de akoestiek van de kerk weer als diffuse sample. Op het ‘Mixen and Noises’ scherm kan een regelaar de klanken van dry naar diffuse verschuiven. In de stand dry klinkt de directe klank samen met de akoestiek uit de Lexicon. Wanneer ik de regelschuif op het Mixen and Noises-scherm van de dry naar diffuse verplaats, klinkt de gemengde klank van pijptoon en akoestiek uit de sample. De klanken van de pijpen klinken op grote afstand en het karakter ervan is slecht hoorbaar, de fraaie akoestiek klinkt nog steeds uit de Lexicon, maar wanneer dit wordt weggedraaid, blijft slechts de povere akoestiek uit de samples over.

Bij de Lexicon kan de akoestiek worden gekozen uit heel veel ruimtes van verschillende grootte en verschillende geaardheid, zoals harde of zachte wanden, veel of weinig reflecties, sterk verstrooid om meer gericht. Deze effecten zijn continu te regelen. De akoestische eigenschappen van heel veel kerken zijn op deze wijze te verwezenlijken.

Met de akoestiek uit de Lexicon MX 300 simuleert het Hauptwerkorgel op de meest realistische wijze het kerkorgel.

Verlichting

De verlichting voor de lessenaar en het pedaalklavier is bij dit orgel ingebouwd. Het schakelen gebeurt op een innovatieve wijze. Aan de linkerkant onder de klavieren is een kleine sensor aangebracht. Een kleine beweging met de hand langs de sensor schakelt een rij LED lampjes boven de muzieklessenaar in.
Tegelijkertijd verlicht een tweede rij LED lampjes het pedaalklavier. Wordt de sensor een paar seconden bedekt dan dimt het licht; even loslaten en opnieuw bedekken laat het licht weer feller worden.

Op de foto wordt de verlichting zichtbaar door er met de muis langs te gaan.                                      ---------->
Lexicon MX 300

Omdat mijn ervaring met het vorige orgel me heeft geleerd hoe waardevol een separaat nagalmsysteem is, heb ik mijn wensen besproken met Kees Noorlander. Hij heeft goede ervaring met de Lexicon MX 300 waarin de akoestiek van diverse ruimtes van verschillende grootte zijn opgeslagen. Er is geen hoorbaar verschil tussen de opgenomen galm uit de kerk en de galm uit de Lexicon, wanneer de akoestiek wordt gekozen uit een ruimte van overeenkomende grootte.

De Lexicon MX 300 is bij het orgel ingebouwd. Aparte luidsprekers geven de galm weer. Om praktische redenen zijn deze luidsprekers op het orgel geplaatst, maar ze kunnen zonder bezwaar een minder zichtbare plaats krijgen. De Lexicon MX300 is verkrijgbaar bij Orgelmakerij Noorlander.
                                                                                                                
                                                                                                      website Noorlander
Nagalm

Mijn vorige orgel beschikte over een Lexicon nagalmsysteem. Met verschillende organisten die mijn orgel bespeelden besprak ik mijn ideeën en experimenteerden we met de nagalm. De conclusie was dat dry samples plus de nagalm uit de Lexicon een realistischer weergave van een orgel geven dan surround samples van dezelfde sample set.

Ook zijn er sample sets gemaakt van orgels in kerken met weinig akoestiek en die klinken aangenamer als in de Lexicon de akoestiek van een kleine kerk wordt gekozen. Deze kleine toevoeging geeft net iets meer galm zonder de natuurlijke akoestiek van de kerk aan te tasten.
start
hauptwerk
haupthuis
mini-orgel
tafelpositief
praktijkboek
sample sets
intonatie
schnitger
bader
holzhey
trostorgel
kiedrich
marcussen
contact
luidsprekers
orgels in mijn huis
nagalm
metalen pijp maken
boeken over orgebouw
betellen van boeken
kroniek
prestant
holpijp
tongwerk
constructies
GdO Arbeitskreis Hausorgel
linked sites