Eigenschappen van de pijptoon
Door het indrukken van een toets zal de toon die met zijn eigenschappen is vastgelegd in de sample gaan klinken op exact dezelfde wijze als de pijp dat in de kerk heeft gedaan. Dit duurt zolang de toets blijft ingedrukt en omdat de toon gemiddeld tien tot vijftien seconden in de sample is vastgelegd is dat ruim voldoende voor het spelen van een toon. In een pijp zal de luchtkolom de toon laten klinken zo lang de toets blijft ingedrukt. De toon is niet constant, maar er zit voortdurend enige beweging in, het fluctueert. Een korte of een lange toetsaanslag op een orgel laat de toon verschillend klinken en dat verschil is ook in een Hauptwerkorgel te horen.

Bij het loslaten van de toets wordt onmiddellijk naar het einde van de toon geschakeld. De karakteristieke manier waarmee de pijp een toon beëindigt en de nagalm in de akoestiek van de ruimte, is apart in het geheugen opgeslagen. Dit aan de toon toegevoegde deel wordt de galmstaart genoemd. Bij het loslaten van de toets wordt onhoorbaar omgeschakeld. 
  Een sample is een identieke klankkopie van een pijptoon

De samples bepalen de kwaliteit van de klanken die met Hauptwerk worden weergegeven en er zijn grote verschillen tussen de aanbieders van sample sets. Maar zelfs de beste sets komen niet tot een optimale weergave van de pijpklank als de samples met de klanken van een groot kerkorgel niet perfect op de weergave in de kleine ruimte van de huiselijke omgeving zijn afgestemd. Hauptwerk IV advanced biedt de mogelijkheid om de samples zelf te intoneren. Zo worden de dynamische omstandigheden tussen de grote ruimte en huiskamer overbrugd.

Handboek Hauptwerk - inhoud

Als basis voor het Handboek Haupotwerk heb ik het intoneren van het Coci-Klapmeyer orgel in Altenbruch gekozen. De stijl van dit orgel is 500 jaar geleden bepaald door de pijpen die door Johannes Coci zijn gemaakt. Eeuwenoude pijpen laten klanken met een bijzondere resonans horen die nooit met nieuwe pijpen is te evenaren. Latere bouwers hebben registers toegevoegd die goed harmonieerden met de oude pijpen. De klanken zijn perfect in de samples opgeslagen en brengen de klanken in de kerk na een aanpassing goed over naar de huiskamer. De intonaties van alle registers worden getoond met kleurenfoto's in hoge resolutie, waardoor zelfs de kleinste cijfers scherp zijn te zien. Het Handboek Hauptwerk informeert een organist volledig over alle aspecten van het virtuele orgel.

Begonnen wordt met de werking van Hauptwerk en het installeren van een sample set. Het is rijk geïllustreerd met afbeeldingen die tijdens de installatie op het scherm worden getoond. Soms heeft een Hauptwerkorgel maar twee klavieren en wordt de sample set gebruikt van een orgel met drie klavieren. De methode om de klavieren omschakelbaar te maken wordt hier stap voor stap met veel afbeeldingen uitgelegd. Ook kunnen twee klavieren van de sample set worden samengevoegd op een klavier van het Hauptwerkorgel. Een hoofdstuk is gewijd aan het opnemen en afspelen van orgelstuk in een audio of een midi recording.

Samples zijn opnamen van pijpklanken, maar om deze ook als pijpklanken te laten klinken zijn er aanpassingen nodig. De grote luidsterkte in de ruimte van de kerk moet worden gereduceerd om dezelfde klanken in de huiskamer te laten horen. Dat zou per toon moeten gebeuren, maar een gestructureerde methode maakt het mogelijk om snel een heel register aan te passen. De luidsprekers behoren tot de belangrijkste onderdelen van een Hauptwerkorgel. Aan de kwaliteit en de plaats ervan is een apart hoofdstuk gewijd.

De akoestiek houdt meer in dan het gebruik van de vastgelegde nagalm in de samples, hier is uitgebreid aandacht aan besteed. Ook is er een complete gebruiksaanwijzing van de Lexicon MX300. De nagalm is hier realistischer toe te passen dan die van de samples. Begrippen als het inkorten van galmstaarten, keuze van de tremulant, stemmingen van het orgel, het combineren van registers in vrije combinaties, worden in dit boek uitgelegd.

Om de klanken uit de samples ook werkelijk als klanken uit pijpen te horen is een intonatie nodig. De intonatie van elk register heb ik op mijn orgel in hoge resolutie gefotografeerd, zodat alles haarscherp is te zien. De klankbepalende correcties zijn voor elk Hauptwerkorgel gelijk en kunnen zonder meer worden overgenomen. Daarna volgt een correctie die van de luidsprekers en in mindere mate van de omgeving afhankelijk is en per orgel verschilt. Dit egaliseren kan iedere organist moeiteloos uitvoeren. Een bijzondere vaardigheid is daar niet voor nodig.

Handboek Hauptwerk

Een Handboek betekent dat alle functies die een gebruiker van Hauptwerk moet weten op een heldere wijze worden uitgelegd. Voor de keuze van de sample set moet een organist weten aan welke normen deze moet voldoen. Uitvoerig en met foto's geïllustreerd wordt het installeren van een set besproken. De samples bevatten de luide klanken van een orgel in een grote kerk. Er is een aanpassing nodig om deze klanken net zo weer te geven met een volume dat past bij de huiskamer. Een goede sample set waarvan de klanken goed zijn aangepast geeft de organist het gevoel het orgel in de kerk te bespelen.

Intoneren
Het aanpassen van de klanken heet intoneren, maar waar het intoneren van pijpen niet schriftelijk is uit te leggen, kan dat wel met het intoneren van samples. Correcties van de samples die niet afhankelijk zijn van het Hauptwerkorgel kunnen letterlijk worden overgenomen. De karakters van de klanken zijn dan geaccentueerd en goed als pijpklanken te herkennen. Het zal nog niet egaal uit de luidsprekers klinken omdat de eigenschappen van de luidsprekers verschillen. De organist moet helderheid, klankkleur en volume naar eigen gevoel voor klanken beoordelen. Er zijn geen dwingende normen voor, de eigen smaak geldt als leidraad.  

Snelle methode om te intoneren
Niet elke organist vertrouwt op het eigen gevoel voor de juiste klank. Bij het verplaatsen van een regelschuif veranderen de klanken, maar wanneer is de klank optimaal? Alle door mij aangebrachte aanpassingen heb ik met elkaar vergeleken en ik ontdekte een vast patroon van wetmatigheden. Het omkeren van dat proces was het op vaste standen instellen van de regelschuiven. Bij elk register verschoof ik met de masterregelschuif het hele register naar een stand die voldoende effectief was. Het klankkarakter komt dan al goed overeen met de klank in de kerk. Wat overblijft is dat de volumes per toets verschillen. Maar het is voor niemand een probleem om het volume per toets te vergelijken met de naastliggende toets en het verschil te corrigeren. Deze methode heb ik in het Handboek Hauptwerk beschreven.

Luidsprekers
De klanken worden weergegeven met luidsprekers, maar hier heeft de luidspreker een andere functie dan in audio-installaties. De eis dat de luidspreker een breed klankgebied gelijkmatig moet weergeven is hier niet van toepassing.

Alle tonen kunnen apart van elkaar worden aangepast zodat de organist zelf een gelijkmatige weergave kan bereiken. Bij een goede sample staan twee microfoons op de plaats waar de organist in de kerk ze hoort en deze klanken worden opgeslagen.

Als bij het Hauptwerkorgel twee luidsprekers aan weerszijden van de organist deze klanken weergeven heeft hij het gevoel aan de speeltafel in de kerk te spelen. Het heeft geen zin om meer luidsprekers te gebruiken. Voor de weergave van gelijktijdig opgenomen samples met de akoestiek kan wel een tweede set luidsprekers worden gebruikt.

Het Hauptwerk programma heeft een uitgebreid regelpaneel om elke toon onafhankelijk van elkaar in te stellen, waardoor de oorspronkelijke pijptoon wordt gehoord. Daarmee worden zowel de afwijkingen in de samples als de afwijkingen van de luidsprekers gecompenseerd en klinkt de toon precies gelijk aan de toon uit de pijp.

Na de intonatie vormen de luidsprekers en de klanken een eenheid. Het vervangen van de luidspreker betekent het aanpassen van alle klanken. Luidsprekers met aangepaste klanken geven de tonen gelijk aan de pijpen weer.
Zonder aanpassing is dat zelfs met de
                        beste hifi luidsprekers niet te bereiken
Coci - Klapmeyer Orgel

Een van de mooiste orgels is het 500 jaar oude Coci-Klapmeyer orgel in Altenbruch. Het metaal van een pijp die eeuwenlang dezelfde toon heeft voortgebracht is een metallurgisch verandert, waardoor een bijzondere resonans ontstaat. Het is te vergelijken met de klanken van een Stradivarius. Door de de tijd en het gebruik rijpt de klank een krijgt deze bijzondere resonans.
De bijzondere kenmerken zijn in de samples aanwezig, maar omdat de klanken in de huiskamer op een veel lager volume klinken moet het karakter worden geaccentueerd.

De Hauptwerk boeken worden gratis toegezonden als de aanvrager de naam en het volledige post adres in de mail vermeldt. Niet voor economische doelen, maar omdat ik graag wil weten welke mensen belangstelling hebben voor Hauptwerk. Mijn gegevens staan op de pagina Contact
                                                     
                                            Mail naar: John Boersma

  Deutsch
   English
 
start
martini
hauptwerk
nagalm
intonatie
set orgels
orgels in mijn huis
boekenhw
schnitger
casavant
bader
klapmeyer
serassi
hinsz
ibach
holzhey
contact
tafelpositief
boeken over orgebouw
betellen van boeken
metalen pijp maken
prestant
holpijp
min-orgel
linked sites